در افغانستان، جایی که دختران از رفتن به مدارس و دانشگاه‌ها محروم شده‌اند، تحصیل هنوز برای بسیاری از دختران به آرزویی تبدیل نشده است که از آن دست بکشند. شبانه نوری که با تسلط دوباره طالبان فرصت ادامه تحصیل را از دست داده، اکنون در یک دوره خصوصی زبان انگلیسی تحصیل می‌کند و می‌گوید که دختران افغان نباید امیدهای خود را از دست بدهند. شبانه در سال ۲۰۲۱ دانش‌آموز کلاس دهم بود و می‌گوید: "دختران افغان نباید ناامید شوند، زیرا در زمان جمهوری، حتی زمانی که بر مراکز آموزشی آنها حملات صورت می‌گرفت، آنها از آرزوهای خود دست نکشیدند و به تحصیل ادامه دادند. اکنون که محدودیت‌هایی بر تحصیل و آرزوهای آنها وضع شده، باید دوباره ناامید نشوند."
داستان شبانه تنها داستان یک دختر نیست، بلکه تصویری از سرنوشت ۱.۴ میلیون دختر افغان است که از ۱۰ نوامبر، همزمان با "روز جهانی علم برای صلح و توسعه"، به عنوان دختران محروم از تحصیل در آمارهای بین‌المللی یاد می‌شوند. سازمان علمی، آموزشی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) و صندوق حمایت از کودکان (یونیسف) در گزارش مشترک اخیر خود اعلام کرده‌اند که حضور زنان و دختران در دانشگاه‌های دولتی و خصوصی افغانستان به صفر رسیده است. یونیسف هشدار داده است که اگر این محدودیت‌ها تا سال ۲۰۳۰ ادامه یابد، نه تنها تعداد دختران محروم از تحصیل به چهار میلیون خواهد رسید، بلکه افغانستان با کمبود ۲۰ هزار معلم زن و پنج هزار کارمند بهداشتی زن نیز مواجه خواهد شد.
طالبان پس از تسلط دوباره در ماه اسد سال ۱۴۰۰، بر مدارس دختران بالاتر از کلاس ششم محدودیت وضع کردند. سپس در ۲۹ دلو سال ۱۴۰۱، درهای دانشگاه‌ها را نیز به روی زنان و دختران بستند. تا دلو سال ۱۴۰۳، زنان و دختران افغان به تحصیل در مؤسسات آموزش پزشکی ادامه می‌دادند، اما حکومت طالبان نیز بر تحصیل آنها در این مؤسسات محدودیت وضع کرد. با وجود تمام این محدودیت‌ها، دخترانی مانند شبانه تسلیم نشده‌اند. شبانه که اکنون در یک مرکز آموزشی خصوصی زبان انگلیسی تحصیل می‌کند و مانند ده‌ها دختر دیگر به آینده امیدوار است، می‌گوید: "بسیاری از دختران را می‌بینم که زبان انگلیسی یاد می‌گیرند و امیدوارند که روزی درهای تحصیل دوباره به روی آنها باز شود و به تحصیلات خود ادامه دهند و به آرزوهای خود برسند."
بسیاری از زنان و دختران افغان از طریق اینترنت، در دوره‌های خصوصی، کلاس‌های غیررسمی و حتی به‌طور پنهانی به تحصیل ادامه می‌دهند. اما سوال این است که آیا این راه‌های تحصیل می‌تواند جایگزین تحصیلات حضوری در مدارس و سایر مؤسسات آموزشی رسمی شود؟ هدا جابریان، هماهنگ‌کننده برنامه‌های آموزشی اضطراری یونسکو، در این باره به رادیو آزادی گفت: "یونسکو همچنان خواستار بازگشت فوری و بدون قید و شرط حق تحصیل دختران و زنان در مقاطع متوسطه و عالی است. این موضوع قابل مذاکره و معامله نیست، بلکه یک حق اساسی بشری است و هیچ جایگزینی ندارد. راهکارهایی که در حال حاضر یونسکو و سازمان‌های همکار ما در افغانستان پیش می‌برند، به هیچ وجه نمی‌تواند جایگزین مدارس، معلمان حرفه‌ای و تحصیلات حضوری شود."
این موضع یونسکو نشان‌دهنده خواسته‌ای است که فعالان حقوق زنان افغانستان و برخی چهره‌های سیاسی شناخته‌شده نیز مطرح می‌کنند. حامد کرزی، رئیس‌جمهور پیشین افغانستان، نیز به مناسبت "روز جهانی علم برای صلح و توسعه" در پیامی در صفحه اکس خود تأکید کرده است که افغانستان به علم و دانش نیاز دارد، مانند سایر جوامع بشری. به گفته او، افغانستان تنها زمانی می‌تواند مشکلات خود را بدون اتکا به بیگانگان حل کند و پیشرفت کند که همه شهروندان آن به تحصیل دسترسی داشته باشند. حامد کرزی بار دیگر خواستار بازگشایی فوری درهای مدارس و دانشگاه‌ها به روی دختران افغان شده است.
