نویسنده: رحمتاله رهیاب براساس گزارش مجله تایم، در سال ۲۰۱۶ شایعهای بیاساس تحت عنوان «پیتزاگیت» در شبکههای اجتماعی منتشر شد که ادعا میکرد یک پیتزافروشی در واشنگتن محل فعالیت یک باند کودکآزاری مرتبط با هیلاری کلینتون است. این ادعا از تفسیر نادرست چند ایمیل آغاز و به سرعت در شبکههای اجتماعی پخش شد. در پی انتشار این خبر، کارکنان رستوران با تهدیدات متعددی روبهرو شدند و در نهایت یک مرد مسلح بهطور غیرمسئولانه به رستوران وارد شد و تیراندازی کرد. هرچند کسی آسیب ندید، اما این حادثه نشاندهنده این است که یک خبر جعلی میتواند پیامدهای واقعی و خطرناکی برای افراد و جامعه داشته باشد.
در اواخر سال ۲۰۱۹ و اوایل ۲۰۲۰، اخبار مستند درباره شیوع ویروس کووید-۱۹ باعث شد بسیاری از کشورها اقداماتی مانند استفاده از ماسک و فاصلهگذاری اجتماعی را در پیش بگیرند. در مقابل، شایعاتی مانند «کرونا وجود ندارد» یا «مواد خاصی بیماری را درمان میکند» موجب شد عدهای از توصیههای علمی پیروی نکنند و حتی برخی جان خود را از دست بدهند. در افغانستان، بسیاری بهجای گوشسپردن به توصیههای علمی، شایعاتی مانند «چای سیاه درمان ویروس کرونا است» را باور کرده بودند. به همین دلیل، سازمان جهانی صحت اعلام کرد که مبارزه با «همهگیری اطلاعات نادرست» به اندازه مبارزه با خود بیماری اهمیت دارد.
امروزه با پیشرفت فناوری و دسترسی آسان به اطلاعات، نیاز به سواد رسانهای بیش از هر زمان دیگری احساس میشود. سواد رسانهای به توانایی دسترسی، تحلیل، ارزیابی و انتقال اطلاعات و پیامهای رسانهای اطلاق میشود. این مهارت به افراد کمک میکند تا اخبار درست را از نادرست تشخیص دهند و در برابر شایعات و اطلاعات نادرست مقاوم باشند.
در افغانستان، با وجود اهمیت سواد رسانهای، هنوز این مفهوم در منابع آموزشی مکاتب و دانشگاهها گنجانده نشده است. در حالی که بسیاری از کشورها از سالها پیش به آموزش سواد رسانهای پرداختهاند، اکثریت مردم افغانستان به این آموزش نیاز دارند. سواد رسانهای به ما کمک میکند تا در تصمیمگیریهای روزمره خود آگاهانهتر عمل کنیم و از کلاهبرداری و پیامهای فریبنده محافظت شویم. در نهایت، سواد رسانهای نه تنها به تشخیص اخبار جعلی کمک میکند، بلکه شهروندانی آگاه و مسئول پرورش میدهد که میتوانند در جامعهای دموکراتیک و سالم زندگی کنند.
منبع: روزنامه اطلاعات روز
