در افغانستان، قربانیان جنگهای چندین ساله و خانوادههای آنان ابراز میکنند که امیدی به تأمین عدالت برای خود ندارند. این قربانیان که در گزارش اخیر مأموریت کمک سازمان ملل در افغانستان (یوناما) با آنان مصاحبه شده، میگویند که به مقامات و نهادهای مربوطه برای درخواست حقوق خود مراجعه کردهاند، اما تلاشهای آنان نتیجهای نداشته است. برخی از آنان همچنین از ترس انتقامجویی از درخواست حقوق خود منصرف شدهاند، اما همه بر یک نکته تأکید دارند و آن این است که آسیبهای عمیق جسمی، روانی، اجتماعی و اقتصادی که در نتیجه جنگها به آنان رسیده، هنوز هم ادامه دارد.
از میان نزدیک به ۱۹۵ نفری که یوناما با آنان مصاحبه کرده، اکثر قربانیان از آسیبهای روانی مانند افسردگی، اضطراب و یادآوری خاطرات تلخ و نشانههای مرتبط با تروما یاد کردهاند. محمد، یکی از ساکنان کابل که در مرکز آموزشی کوثر دانش در زمان حکومت قبلی تحصیل میکرد و در سال ۲۰۲۰ در یک حمله انتحاری زخمی شد، میگوید که بسیاری از همکلاسیهایش در این حمله کشته شدند. او به خبرگزاری فرانسپرس گفت: "زمانی که حمله انتحاری رخ داد، ما نمیدانستیم چه اتفاقی افتاده است. بعد از اینکه به هوش آمدیم، به بیمارستان منتقل شدیم، اکثر قربانیان شهید شده بودند و خودم هم زخمی شده بودم. از نظر روحی آسیب زیادی دیدهام و آن ضربهای که به سرم وارد شد، باعث شد نتوانم به تحصیل ادامه دهم."
بر اساس آمار رسمی حکومت وقت، در این حمله که مسئولیت آن را گروه داعش بر عهده گرفته بود، حداقل ۲۴ نفر کشته و حدود ۵۰ نفر دیگر زخمی شدند. علاوه بر داعش، طالبان و دیگر گروهها نیز در دو دهه گذشته به عنوان عوامل اصلی تلفات غیرنظامیان در افغانستان شناخته میشوند.
خان یوسفی، ۴۶ ساله، که پسرش توسط نیروهای دولتی کشته شده و همسرش زخمی شده است، میگوید که به بسیاری از نهادهای مسئول مراجعه کرده، اما صدای او شنیده نشده است. او به فرانسپرس گفت: "پسرم ۸ ساله بود و در مقابل درب خانه بازی میکرد. در دوره جمهوری یک تانک آمد و او را زیر گرفت و شهید کرد. همسرم که به کمک او شتافت، نیز مورد اصابت گلوله قرار گرفت و بعداً به بیمارستان اضطراری منتقل شد. ما بعداً به فرماندهی، مقام ولایت و ریاست امنیت ملی مراجعه کردیم، اما در آن زمان کسی صدای ما را نشنید. بر ما ظلم شد و آن فرد باید دستگیر و به عدالت سپرده میشد."
گزارش یوناما که به تازگی منتشر شده، بیان میکند که از سال ۲۰۰۹ تا ۲۰۲۱، بیش از ۴۰ هزار غیرنظامی در افغانستان کشته و ۷۷ هزار نفر دیگر زخمی شدهاند. این گزارش همچنین به نیازهای قربانیان جنگ و جامعههای آسیبدیده اشاره میکند و از مقامات طالبان میپرسد که چه اقداماتی برای رفع این نیازها انجام دادهاند. مقامات به کمبود منابع مالی اشاره کرده و آن را مانع بزرگی برای کمک به قربانیان جنگ دانستهاند.
نصرالله ستانکزی، استاد سابق دانشگاه کابل، در گفتوگو با رادیو آزادی میگوید که در افغانستان به قربانیان جنگها هیچگونه عدالت تأمین نشده و حتی گروههای درگیر در جنگها نیز به جنایات خود اعتراف نکردهاند. او میگوید: "در طول بیش از ۴۵ سال گذشته، هیچگونه امکاناتی برای دسترسی قربانیان به عدالت فراهم نشده است."
مسئله تأمین عدالت برای قربانیان جنگهای افغانستان به یک موضوع پیچیده و جنجالی تبدیل شده است. در دوره جمهوری، نهادهایی مانند کمیسیون مستقل حقوق بشر و عدالت انتقالی تأسیس شدند، اما هیچکدام نتایج قابل توجهی نداشتهاند. همچنین، برخی کشورها در ائتلاف نظامی بینالمللی نیز به بررسی ادعاهای جنایات جنگی در افغانستان پرداختهاند، اما این تلاشها به دلیل گستردگی تلفات غیرنظامیان، ناچیز به نظر میرسد. یوناما همچنین از کشورهای عضو سازمان ملل خواسته است که بر اساس اولویتها و نیازهای قربانیان جنگ، کمکهای بشردوستانه به افغانستان ارائه دهند.
