در یک گزارش تازه بانک جهانی آمده است که پس از بسته شدن مسیرهای پاکستان، افغانستان توانسته است بخش عمدهای از واردات خود را از طریق ایران و آسیای مرکزی تأمین کند، اما صادرات این کشور، به ویژه محصولات کشاورزی تازه، با کاهش قابل توجهی مواجه شده است. بر اساس "گزارش تازه توسعه افغانستان" که در تاریخ ۱۸ نوامبر منتشر شده، ارزش واردات افغانستان از ماه اپریل تا سپتامبر سال ۲۰۲۶ به ۶.۶ میلیارد دلار رسیده که نسبت به همین دوره سال گذشته ۲.۲ درصد افزایش نشان میدهد. اما در همین مدت، صادرات ۱۵.۱ درصد کاهش یافته و به ۶۶۷ میلیون دلار رسیده است. بسته شدن مسیرهای پاکستان به وضوح مسیرهای تجاری افغانستان را تغییر داده است. سهم پاکستان در واردات افغانستان از ۲۰.۱ درصد به ۰.۳ درصد کاهش یافته و به جای آن، ایران و کشورهای آسیای مرکزی به عنوان مسیرهای اصلی تأمین کالاها جایگزین شدهاند. اکنون حدود ۹۷ درصد واردات افغانستان از همین دو مسیر تأمین میشود. اما استفاده از مسیرهای جایگزین بدون هزینه نیست؛ طولانی شدن مسیرها و محدودیتهای ظرفیت در حمل و نقل کالاها هزینههای جابجایی را افزایش داده است. خانجان الکوزی، مشاور اتاق تجارت و سرمایهگذاری افغانستان به رادیو آزادی گفته است که افغانستان از طریق صادرات میوههای تازه درآمد زیادی کسب میکند و بسته شدن مسیرهای پاکستان به تاجران خسارات سنگینی وارد کرده است. او اظهار داشت: "ما نیز آسیب دیدهایم و پاکستان نیز. صادرات افغانستان ۱۵ درصد کاهش یافته است. پس از بسته شدن پاکستان، کالاهای ما از طریق ایران و کشورهای آسیای مرکزی به روسیه، ترکیه و چین صادر میشوند، اما حمل و نقل از طریق پاکستان آسانتر بود. اکنون این امکان وجود ندارد. قیمت میوهها و سبزیجات در افغانستان کاهش یافته و پاکستان نیز به دلیل بسته شدن مسیرها آسیب دیده است. امیدواریم که دولتهای هر دو کشور به این موضوع توجه کنند و اقداماتی برای یافتن راه حل انجام دهند." الکوزی هشدار داده است که اگر این وضعیت ادامه یابد، تجارت و مردم هر دو کشور آسیب بیشتری خواهند دید. تاج محمد تلاش، استاد دانشکده اقتصاد دانشگاه کابل نیز میگوید که بسته شدن مسیرها به هر دو کشور آسیب رسانده، اما پاکستان بیشتر متضرر شده است. بانک جهانی هشدار میدهد که هر گونه اختلال در مسیرهای ایران یا شمال افغانستان میتواند روند تأمین مواد غذایی، سوخت و مواد شیمیایی را با مشکلاتی مواجه کند. پیش از بسته شدن مسیرهای پاکستان، این کشور یکی از بازارهای تجاری مهم و مسیرهای صادرات افغانستان بود. بر اساس گزارش بانک جهانی، در نیمه اول مالی سال ۲۰۲۵، ۴۳.۷ درصد صادرات افغانستان که ارزش آن به ۳۴۴ میلیون دلار میرسید، به پاکستان یا از طریق این کشور منتقل میشد. این کالاها عمدتاً شامل میوههای تازه، سبزیجات، شکر و پنبه بودند. پس از بسته شدن این مسیر، در شش ماه اول مالی سال ۲۰۲۶ حدود ۴۹۰ هزار تن محصولات کشاورزی تازه بازار خود را از دست دادهاند. مسیرهای جایگزین تنها حدود ۹ درصد کاهش صادرات میوههای تازه را جبران کرده و برای صادرات سبزیجات گزینه مؤثری فراهم نکرده است. پیش از این، رئیس اتاق تجارت و صنایع خیبر پختونخوا نیز گفته بود که تاجران پاکستانی در دوره بسته شدن مسیرها حدود ۲.۵ میلیارد دلار خسارت دیدهاند. علاوه بر کاهش صادرات، تفاوت بزرگ بین واردات و صادرات نیز یکی از مشکلات عمده اقتصاد افغانستان است. بر اساس گزارش بانک جهانی، ارزش کالاهای وارداتی افغانستان تقریباً هشت برابر صادرات است. این شکاف از طریق کمکهای خارجی، انتقال پول و سایر منابع مالی پر میشود. بانک جهانی بر توسعه مسیرهای تجاری، تسهیل حمل و نقل کالاها از طریق آسیای مرکزی و سرمایهگذاری در مسیرهای شمالی و غربی تأکید کرده است. این نهاد همچنین توصیه کرده است که ذخایر گندم، سوخت و مواد شیمیایی ایجاد شود و هزینههای حمل و نقل و عبور از مرزها کاهش یابد و به کشاورزان بذرها و مواد اصلاح شده ارائه شود. بهبود سیستمهای آبیاری، سرمایهگذاری در پروژههای اشتغال و فراهم کردن زمینههای تحصیل و کار برای زنان نیز از دیگر پیشنهادات این گزارش است. بانک جهانی بازگشایی مسیرهای پاکستان را فرصتی برای توسعه مجدد صادرات میوههای تازه، سبزیجات و شکر افغانستان میداند. به باور این نهاد، بازگشایی مسیرها همچنین هزینههای حمل و نقل کالاهای وارداتی را کاهش داده و درآمدهای گمرکی را افزایش خواهد داد. یافتههای گزارش نشان میدهد که افغانستان در تغییر مسیرهای وارداتی خود موفق بوده است، اما به ویژه برای محصولات تازه و زود خرابشدنی یافتن جایگزینی برای بازار پاکستان بسیار دشوار است. این موضوع نشان میدهد که تنها یافتن مسیرهای جدید برای واردات کافی نیست، بلکه دسترسی پایدار به بازارهای صادراتی نیز برای اقتصاد افغانستان از اهمیت بنیادی برخوردار است.
افغانستان · دری
گزارش بانک جهانی: افغانستان مسیرهای واردات خود را تغییر داده است