گزارش جدید بانک جهانی نشان میدهد که پس از بسته شدن گذرگاهها با پاکستان در اکتوبر ۲۰۲۵، افغانستان توانسته است بخش عمدهای از واردات خود را از مسیرهای ایران و آسیای مرکزی تأمین کند. با این حال، صادرات این کشور، بهویژه محصولات تازه زراعتی، با کاهش چشمگیری مواجه شدهاست.
بر اساس گزارش «بهروزرسانی توسعه افغانستان» بانک جهانی که در ۱۸ نوامبر منتشر شد، واردات افغانستان در فاصله اپریل تا سپتمبر ۲۰۲۶ به ۶.۶ میلیارد دالر رسید که در مقایسه با دوره مشابه سال قبل، ۲.۲ درصد افزایش را نشان میدهد. در همین مدت، صادرات با کاهش ۱۵.۱ درصدی به ۶۶۷ میلیون دالر رسید.
بسته شدن گذرگاهها با پاکستان تأثیرات قابل توجهی بر مسیرهای تجاری افغانستان گذاشته است. سهم پاکستان از واردات افغانستان از ۲۰.۱ درصد به ۰.۳ درصد کاهش یافته و در مقابل، کشورهای آسیای میانه و ایران به مسیرهای اصلی تأمین کالا تبدیل شدهاند. اکنون حدود ۹۷ درصد واردات افغانستان از این دو محور انجام میشود.
با این وجود، استفاده از مسیرهای جایگزین هزینهبر بوده و طولانیتر شدن مسیرها و محدودیت ظرفیت گذرگاهها و خطوط انتقال، هزینه حملونقل را افزایش دادهاست. خانجان الکوزی، مشاور اتاق تجارت و سرمایهگذاری افغانستان، به رادیو آزادی گفت که افغانستان بیشتر میوههای تازه صادر میکند و از این ناحیه زیان زیادی دیدهاست. او افزود: "صادرات افغانستان ۱۵ درصد کاهش یافته و کالاهای ما از طریق ایران و کشورهای آسیای مرکزی به روسیه، ترکیه و چین صادر میشوند."
الکوزی همچنین هشدار داد که اگر این وضعیت ادامه یابد، تجارت و مردم هر دو کشور زیان بیشتری خواهند دید. بانک جهانی نیز تأکید میکند که هر گونه اختلال در مسیرهای ایران یا گذرگاههای شمالی میتواند تأمین مواد غذایی، سوخت و کود کیمیاوی را با مشکل روبهرو کند.
پیش از بسته شدن گذرگاهها، پاکستان یکی از مهمترین بازارها و مسیرهای صادراتی افغانستان بود. در نیمه نخست سال مالی ۲۰۲۵، حدود ۴۳.۷ درصد صادرات افغانستان به پاکستان یا از طریق این کشور انجام میشد. پس از بسته شدن این مسیر، حدود ۴۹۰ هزار تن محصولات تازه افغانستان در شش ماه نخست سال مالی ۲۰۲۶ بازار فروش خود را از دست دادند.
در کنار کاهش صادرات، نابرابری میان واردات و صادرات نیز یکی از چالشهای اساسی اقتصاد افغانستان است. بانک جهانی برای کاهش آسیبپذیری تجارت افغانستان بر گسترش مسیرهای تجاری و تسهیل ترانزیت از طریق کشورهای آسیای مرکزی تأکید میکند. همچنین، ایجاد ذخایر احتیاطی گندم، سوخت و کود کیمیاوی و کاهش هزینههای حملونقل از دیگر پیشنهادهای این نهاد است.
منبع: Azadi Radio افغانستان