امروز ۵ اکتبر، روز جهانی معلم است. این روز به منظور قدردانی از نقش معلمان در آموزش و یادآوری اهمیت تحصیل برگزار می‌شود. اما تعدادی از معلمان در افغانستان می‌گویند که با مشکلات و چالش‌های مختلفی روبرو هستند. خیرالدین، معلمی از ولایت بغلان که در یک مدرسه دولتی تدریس می‌کند، می‌گوید که مشکلات اقتصادی و کاهش معاش از نگرانی‌های اصلی اوست و معاشش با هزینه‌های زندگی مطابقت ندارد. او که نزدیک به بیست سال است در دوره لیسه تدریس می‌کند، به رادیو آزادی گفت: «معاش فعلی ما با قیمت‌های روغن و برنج، اجاره خانه، برق و سایر هزینه‌ها هیچ تناسبی ندارد و به هیچ یک از نیازهایمان نمی‌رسد.» به مناسبت روز جهانی معلم، او گفت که علاوه بر کاهش معاش و مشکلات اقتصادی، فرصت‌های محدود برای ارتقاء ظرفیت و آموزش‌های حرفه‌ای نیز از دیگر چالش‌های معلمان است. او خواستار برگزاری برنامه‌های آموزشی و کارگاه‌های تخصصی برای معلمان شد و گفت: «باید در فصل زمستان و روزهای تعطیلی سمینارها و کارگاه‌هایی برای معلمان برگزار شود تا کیفیت و ظرفیت آموزش افزایش یابد و معلمان بتوانند این کیفیت و ظرفیت را به دانش‌آموزان خود منتقل کنند.» خیرالدین افزود که با وجود این چالش‌ها، عشق به حرفه معلمی و کمک به ساخت آینده دانش‌آموزان او را به ادامه این حرفه ترغیب کرده است. «آموزش یک حرفه مقدس و پاک است. از گذشته به تدریس علاقه داشتم و می‌خواهم کودکان را به جایی برسانم تا بتوانند در رشته‌های مورد علاقه خود مانند طب و مهندسی تحصیل کنند و به جامعه خدمت کنند.» معلم دیگری در یک لیسه دولتی در ولایت ارزگان که نخواست نامش در گزارش ذکر شود، به شرط تغییر صدا به رادیو آزادی گفت که به دلیل کمبود معلمان، در برخی از کلاس‌ها در این ولایت تا ۷۰ دانش‌آموز درس می‌خوانند. او گفت که بیشتر مدارس ابتدایی و متوسطه این ولایت علاوه بر کمبود امکانات آموزشی، ساختمان‌های مناسبی نیز ندارند: «بیشتر مدارس ابتدایی و متوسطه اساساً سرپناه ندارند و دانش‌آموزان در هر شرایطی، چه آفتاب باشد و چه باران، بدون سرپناه نشسته‌اند. آن لیسه‌هایی که چهار دیوار دارند، درها و پنجره‌ها ندارند. این مدارس و برخی دیگر از مدارس، حتی لیسه مرکزی ولایت ارزگان، از امکانات ضروری بی‌بهره‌اند و به دلیل کمبود معلمان، ما در یک کلاس به ۷۰ دانش‌آموز درس می‌دهیم.»
علاوه بر این مشکلات، محدودیت‌ها بر تحصیل دختران از کلاس ششم به بالا نیز بر وضعیت برخی از معلمان زن تأثیر گذاشته است. اورانوس، معلمی در یک مدرسه ابتدایی در کابل، می‌گوید: «من به عنوان یک معلم زن در حال حاضر با مشکلات زیادی روبرو هستم و در شرایط بسیار سختی زندگی می‌کنم. معاش دولتی گاهی سه و حتی چهار ماه بعد پرداخت می‌شود. علاوه بر این، هر سال با نگرانی و سردرگمی مواجه هستیم که آیا سال آینده شغف خواهیم داشت یا نه، زیرا اجازه‌ای برای تحصیل دختران از کلاس ششم به بالا وجود ندارد.» پس از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱، دختران از تحصیل در کلاس ششم به بالا محروم شدند؛ وضعیتی که بر وضعیت برخی از معلمان زن نیز تأثیر گذاشته است. برخی از آنها پیشتر به رادیو آزادی گفته بودند که با کاهش تعداد دانش‌آموزان، یا به تدریس کلاس‌های پایین‌تر منتقل شده‌اند و یا «اضافه بست» شده‌اند. صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل، یونیسف، و سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد، یونسکو، در گزارشی مشترک که در ۸ اکتبر ۲۰۲۵ در مورد وضعیت آموزش و پرورش افغانستان منتشر شد، کمبود معلمان تربیت‌یافته، به ویژه معلمان زن را عاملی مؤثر بر کیفیت آموزش دانسته و بر آموزش و حمایت حرفه‌ای و پایدار معلمان تأکید کرده‌اند. یونیسف همچنین در آوریل ۲۰۲۶ اعلام کرده بود که تعداد معلمان زن در آموزش ابتدایی در افغانستان از نزدیک به ۷۳ هزار نفر در سال ۲۰۲۲ به حدود ۶۶ هزار نفر در سال ۲۰۲۴ کاهش یافته است. این نهاد هشدار داده است که اگر محدودیت‌های کنونی ادامه یابد، افغانستان ممکن است تا سال ۲۰۳۰ حدود ۲۰ هزار معلم زن را از دست بدهد. رادیو آزادی تلاش کرد تا در مورد مشکلات و خواسته‌های معلمان با ذبیح‌الله همت، سخنگوی وزارت معارف طالبان، صحبت کند، اما او به تماس ما پاسخ نداد. با این حال، وزارت معارف طالبان پیشتر در پیام‌های رسمی خود از نقش معلمان در جامعه قدردانی کرده و گفته است که برای بهبود شرایط زندگی آنها و فراهم کردن امکانات آموزشی تلاش می‌کند. از سال ۱۹۹۴ به این سو، روز جهانی معلم هر سال در ۵ اکتبر برگزار می‌شود. در افغانستان نیز در سال‌های گذشته این روز با برگزاری برنامه‌ها در مدارس و قدردانی از معلمان گرامی داشته می‌شد. اما وزارت امر به معروف و نهی از منکر طالبان نزدیک به دو سال پیش در یک نامه رسمی روز معلم را نیز در زمره روزهایی قرار داده بود که بر عدم گرامیداشت آن تأکید شده بود. در این نامه گفته شده بود که از گرامیداشت روزهایی که در اسلام مبنا ندارد و توسط غیرمسلمانان تعیین شده‌اند، باید پرهیز شود.
